Học online ở nhà không xao nhãng cần ba thứ mà lớp học thật tự có sẵn: một chỗ ngồi chỉ để học, một giờ bắt đầu và kết thúc cố định cho mỗi buổi (kể cả bài giảng ghi sẵn), và một lời thoả thuận với người trong nhà về giờ không bị gọi. Trong giờ học, để điện thoại ngoài tầm tay, chỉ mở đúng cửa sổ lớp học, và ghi chép bằng tay hoặc vào một tệp duy nhất.
Học online giờ là một phần quen thuộc của học sinh, sinh viên: lớp học thêm trực tuyến buổi tối, các học phần đại học dạy trực tuyến hoặc kết hợp, khoá tiếng Anh, khoá kỹ năng tự học qua video. Ở nhà có giường, tủ lạnh, em nhỏ, tiếng ti vi, và một máy tính có thể mở mọi thứ khác ngoài bài học. Bài này đi qua từng phần: trước buổi học, trong buổi học, bài giảng ghi sẵn, và người trong nhà.
Chỗ ngồi: cố định và chỉ để học
Không cần phòng riêng. Chỉ cần một chỗ cố định, ngồi được thẳng lưng, có ánh sáng đủ, và quan trọng nhất là không phải giường. Học trên giường vừa dễ buồn ngủ vừa làm giường gắn với bài vở.
- Bàn nhỏ quay mặt vào tường ít xao nhãng hơn quay ra phòng khách.
- Trên bàn chỉ để đồ của buổi học đó: máy tính, vở, bút, nước. Dọn mọi thứ khác ra.
- Nếu phải bật camera, chọn phía sau lưng là bức tường hoặc rèm trơn, đỡ phải lo người khác đi qua.
- Tai nghe có dây hoặc không dây đều được; tai nghe giúp bớt tiếng ồn nhà và báo hiệu với người khác rằng bạn đang học.
Nhà chật, nhiều người: dùng một dấu hiệu dễ thấy, như tấm thẻ nhỏ "đang học tới 21 giờ" treo trên lưng ghế. Nghe đơn giản nhưng giảm đáng kể số lần bị gọi giữa chừng.
Năm phút trước buổi học
Lớp học thật có quãng đi bộ vào lớp, ngồi xuống, lấy sách vở. Ở nhà, từ màn hình mạng xã hội bấm sang màn hình lớp học chỉ mất một giây, và đầu óc chưa kịp chuyển. Tạo một nghi thức năm phút:
- Đi vệ sinh, rót nước.
- Đặt điện thoại ở phòng khác hoặc trong ngăn bàn, bật chế độ tập trung hay không làm phiền.
- Đóng hết các tab, cửa sổ không liên quan. Chỉ mở đường dẫn lớp học và tài liệu của buổi đó.
- Mở vở hoặc tệp ghi chép, ghi ngày và tên bài lên đầu trang.
- Viết một câu: "Buổi này mình cần hiểu được…" (lấy từ đề cương hoặc lời dặn của thầy cô buổi trước).
Trong buổi học trực tiếp
Ghi chép để giữ đầu óc ở trong lớp
Ngồi nghe thụ động trước màn hình là con đường ngắn nhất dẫn tới việc mở tab khác. Ghi chép bắt bạn phải theo dõi. Ghi bằng tay vào vở là cách ít bị cám dỗ nhất, vì tay không còn ở trên bàn phím. Nếu ghi bằng máy, dùng một tệp duy nhất, cửa sổ đặt cạnh cửa sổ lớp học.
Bật camera nếu được
Nhiều lớp không bắt buộc bật camera. Nhưng khi biết mình đang được nhìn thấy, người ta ít lén làm việc khác hơn. Nếu đường truyền cho phép, bật camera là một cách tự giữ mình đơn giản.
Có câu hỏi thì ghi ngay
Thay vì đợi tới cuối buổi rồi quên, ghi câu hỏi vào lề vở với dấu hỏi lớn, hoặc gõ vào khung chat của lớp nếu thầy cô cho phép. Một câu hỏi ghi lại giữ bạn ở lại với bài học.
Không làm bài môn khác trong giờ
Ngồi trong lớp Toán trực tuyến mà làm bài tập Văn nghe như tiết kiệm thời gian, nhưng thực tế làm cả hai đều kém. Mỗi lần chuyển qua lại đầu óc phải khởi động lại; hiện tượng "chi phí chuyển việc" này được nhiều nghiên cứu phòng thí nghiệm ghi nhận.
Bài giảng ghi sẵn: cái bẫy "xem sau"
Bài giảng ghi sẵn có ưu điểm là xem lúc nào cũng được. Chính điều đó khiến chúng dồn lại tới tuần cuối, rồi bị xem ở tốc độ gấp đôi lúc nửa đêm. Cách dùng tốt:
| Thói quen dễ hỏng | Thói quen nên có |
|---|---|
| "Rảnh thì xem" | Xếp giờ xem cố định trên lịch tuần như một tiết học, ví dụ thứ Ba 14–15 giờ |
| Xem nằm trên giường bằng điện thoại | Xem ở bàn học, bằng máy tính, có vở ghi |
| Xem liền bốn video cho kịp | Xem một video, dừng ghi tóm tắt năm dòng, nghỉ năm phút rồi mới tới video sau |
| Luôn xem tốc độ cao nhất | Tăng tốc ở phần quen, quay về tốc độ thường ở phần mới hoặc khó |
| Xem xong là xong | Ghi ba câu hỏi hoặc ba ý chính sau mỗi video |
Nghỉ giữa các buổi
Ngày có hai ba buổi học trực tuyến liền nhau rất mệt mắt và mệt đầu, dù không đi đâu. Giữa hai buổi, đứng dậy khỏi bàn ít nhất năm, mười phút: đi lại, nhìn ra xa, uống nước, ăn nhẹ. Không dùng giờ nghỉ để lướt điện thoại, vì đó vẫn là nhìn màn hình và rất khó dừng đúng giờ. Các bài tập thư giãn mắt và giãn cơ cụ thể có ở những trang chuyên về nghỉ ngơi và vận động.
Người trong nhà
Với học sinh cấp 2, cấp 3, phần lớn xao nhãng đến từ người trong nhà chứ không chỉ từ điện thoại: được nhờ trông em, ra lấy đồ, nghe tiếng ti vi. Cách gỡ là thoả thuận rõ:
- Dán thời khoá biểu học online của tuần lên tủ lạnh hoặc cửa phòng, để cả nhà biết giờ nào không nên gọi.
- Đề nghị cụ thể: "Từ 19 tới 20 giờ 30 con học tiếng Anh trực tuyến, cả nhà để ti vi nhỏ giúp con. Xong con sẽ ra rửa bát."
- Đổi lại, khi hết giờ học thì ra khỏi bàn thật sự. Thoả thuận giữ được khi hai bên đều thấy được tôn trọng.
Với cha mẹ: không cần ngồi cạnh con suốt buổi. Một lần ghé qua đầu buổi để chắc con đã vào lớp, và một câu hỏi cuối buổi ("hôm nay học gì?") thường đủ.
Khi đã làm hết mà vẫn không tập trung được
Có những ngày mệt, buồn ngủ, hoặc đầu óc lo chuyện khác. Đó là bình thường. Nhưng nếu tình trạng khó tập trung kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng rõ tới việc học ở cả lớp trực tuyến lẫn trực tiếp, hãy nói với thầy cô, cha mẹ, và cân nhắc gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để được đánh giá. Đừng tự kết luận về bản thân qua bài đọc trên mạng.
Góc nhìn hôm nay
Trước buổi học online tiếp theo, làm đúng nghi thức năm phút ở trên, lần đầu có thể chép ra giấy dán cạnh màn hình. Nếu bạn có bài giảng ghi sẵn đang dồn, mở lịch tuần và đặt ngay giờ xem cố định cho từng video, mỗi ngày nhiều nhất hai video. Với người trong nhà, tối nay dán thời khoá biểu học online lên chỗ cả nhà thấy. Danh mục "Tập trung giữa thông báo" của wiki này có thêm cách tắt thông báo và xem tin nhắn theo giờ.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao tập trung khi học online ở nhà?
Học ở một chỗ cố định không phải giường, để điện thoại ngoài tầm tay, chỉ mở cửa sổ lớp học và ghi chép trong suốt buổi. Một nghi thức năm phút trước giờ học giúp đầu óc chuyển sang trạng thái học.
Có nên xem bài giảng ghi sẵn ở tốc độ nhanh?
Có thể tăng tốc ở phần đã quen, nhưng phần mới hoặc khó nên xem ở tốc độ thường. Quan trọng hơn tốc độ là xếp giờ xem cố định trên lịch tuần và ghi tóm tắt sau mỗi video.
Học online có nên bật camera không?
Nếu lớp không bắt buộc và đường truyền cho phép, bật camera giúp tự giữ mình khỏi làm việc khác trong giờ. Chọn chỗ ngồi có phía sau là tường hoặc rèm trơn để đỡ bận tâm.
Người nhà hay làm phiền khi học online thì làm sao?
Dán thời khoá biểu học online lên chỗ cả nhà thấy và đề nghị cụ thể giờ cần yên tĩnh, kèm việc mình sẽ làm sau giờ học. Một tấm thẻ nhỏ báo đang học cũng giảm số lần bị gọi giữa chừng.
Học online nhiều có mỏi mắt không?
Ngồi trước màn hình nhiều giờ liền dễ mỏi mắt và mệt. Nên đứng dậy, đi lại, nhìn ra xa ít nhất năm tới mười phút giữa các buổi, và không dùng giờ nghỉ để lướt điện thoại.
