Khi nhiều môn cùng hạn nộp, hãy xếp thứ tự bằng một bảng năm cột: hạn chót, phần trăm điểm của bài, số giờ ước cần làm, có phụ thuộc người khác hay không, và việc đã làm được bao nhiêu. Bài nào phụ thuộc người khác (nhóm, phỏng vấn, mượn tài liệu) khởi động trước; sau đó làm theo hạn gần nhất, nhưng mỗi ngày vẫn chạm vào bài lớn nhất một chút để nó không dồn hết vào đêm cuối.
Tình huống này quen thuộc với sinh viên vào tuần thứ mười trở đi của học kỳ, và với học sinh cấp 3 cuối học kỳ khi bài thuyết trình, bài tiểu luận môn xã hội, bài thực hành tin học cùng dồn lại. Bài này đưa ra bảng xếp thứ tự, một ví dụ điền thật, cách chia ngày và cách xin gia hạn khi thật sự không kịp.
Vì sao làm "theo cảm giác" hay hỏng
Khi có năm bài cùng dồn trong hai tuần, người ta hay làm một trong ba kiểu:
- Làm bài dễ trước cho nhẹ đầu, rồi tới hai ngày cuối mới phát hiện bài lớn nhất cần cả tuần.
- Làm bài mình thích, bài ngại thì cứ để đó.
- Làm cùng lúc cả năm bài, mỗi bài một ít, chuyển qua chuyển lại liên tục, cuối cùng không bài nào xong.
Cả ba kiểu đều thiếu cùng một thứ: nhìn được tất cả các bài trên một trang, với số giờ thật mỗi bài cần. Khi thấy đủ, thứ tự gần như tự hiện ra.
Bảng xếp thứ tự năm cột
| Cột | Điền gì | Dùng để làm gì |
|---|---|---|
| Hạn chót | Ngày và giờ nộp chính xác, cả hình thức nộp (giấy, hệ thống học trực tuyến, email) | Thấy bài nào đến trước |
| % điểm | Bài chiếm bao nhiêu phần trăm điểm học phần | Biết bài nào đáng đầu tư thêm |
| Giờ ước | Ước số giờ làm, rồi cộng thêm một nửa | Thấy tổng giờ cần có so với giờ còn lại |
| Phụ thuộc | Có cần người khác không: nhóm, người phỏng vấn, giảng viên duyệt đề cương, tài liệu thư viện | Biết bài nào phải khởi động sớm |
| Đã xong | Ước phần trăm đã làm | Cập nhật mỗi tối |
Cộng thêm một nửa vào giờ ước không phải bi quan. Người ta có xu hướng ước thời gian làm việc ngắn hơn thực tế, nhất là việc mới; bù trước một phần là cách đơn giản nhất để không bị bất ngờ.
Ví dụ: Khoa, sinh viên năm ba ngành kinh tế
Hôm nay là thứ Hai, Khoa có năm bài phải nộp trong mười bốn ngày tới:
| Bài | Hạn | % điểm | Giờ ước (đã cộng) | Phụ thuộc |
|---|---|---|---|---|
| A. Tiểu luận Kinh tế vĩ mô (3.000 chữ) | Thứ Sáu tuần sau | 40% | 18 giờ | Cần mượn hai cuốn ở thư viện |
| B. Bài tập lớn Thống kê (nhóm 4 người) | Chủ nhật tuần sau | 30% | 12 giờ phần của Khoa | Cần nhóm chia phần, gộp số liệu |
| C. Bài tập tuần Tiếng Anh | Thứ Năm tuần này | 5% | 2 giờ | Không |
| D. Báo cáo thực tế (phỏng vấn một cửa hàng) | Thứ Tư tuần sau | 20% | 8 giờ | Cần hẹn chủ cửa hàng |
| E. Bài kiểm tra trắc nghiệm trực tuyến Luật kinh tế | Thứ Bảy tuần này | 10% | 4 giờ ôn | Không |
Tổng cộng 44 giờ. Khoa đi làm thêm ba buổi tối mỗi tuần, nên trong mười bốn ngày chỉ có khoảng 50 giờ trống sau khi trừ giờ học trên lớp, đi lại, ăn ngủ. Như vậy là vừa đủ, không dư. Thông tin này đã đáng giá: không còn chỗ cho "để mai tính".
Bốn luật xếp thứ tự
Luật 1: Khởi động việc phụ thuộc người khác ngay hôm nay
Ngay thứ Hai, Khoa làm ba việc, mỗi việc dưới mười lăm phút: nhắn nhóm Thống kê đề nghị họp chia phần trong tuần, gọi hẹn chủ cửa hàng cho bài D vào thứ Năm hoặc thứ Sáu, ghé thư viện mượn sách cho bài A. Đây là những việc nhỏ nhưng nếu để muộn sẽ chặn cả bài.
Luật 2: Bài nhỏ, hạn gần thì làm gọn trong một lượt
Bài C (2 giờ, hạn thứ Năm) và bài E (4 giờ ôn, hạn thứ Bảy) được làm gọn: C trong tối thứ Ba, E chia hai buổi thứ Tư và thứ Sáu. Làm gọn bài nhỏ giải phóng đầu óc cho bài lớn.
Luật 3: Bài lớn nhất được chạm vào mỗi ngày
Bài A chiếm 40% điểm và cần 18 giờ. Dù hạn còn mười ngày, Khoa xếp mỗi ngày ít nhất một khối 60–90 phút cho A, bắt đầu từ thứ Ba: đọc tài liệu, lập dàn ý, viết từng phần. Nhờ vậy, tới tuần sau A đã có bản nháp, không phải viết cả bài trong hai đêm.
Luật 4: Đừng chuyển bài trong cùng một khối
Mỗi khối thời gian chỉ dành cho một bài. Chuyển qua lại giữa các bài trong cùng một giờ tốn thêm thời gian khởi động lại mỗi lần, và cuối giờ cảm giác bận mà không tiến được bao nhiêu.
Lịch mười bốn ngày của Khoa (rút gọn)
- Thứ Hai: ba việc khởi động (nhóm, cửa hàng, thư viện). Lập bảng năm cột.
- Thứ Ba: A đọc tài liệu 90 phút. C làm xong buổi tối.
- Thứ Tư: A dàn ý 60 phút. E ôn 2 giờ. Họp nhóm B 30 phút trực tuyến.
- Thứ Năm: Nộp C. A viết phần 1. Đi làm thêm.
- Thứ Sáu: Phỏng vấn cửa hàng cho D. E ôn 2 giờ.
- Thứ Bảy: Làm bài E. Viết phần của mình cho B 3 giờ.
- Chủ nhật: Nghỉ buổi sáng. Chiều nhìn lại bảng, cập nhật cột "đã xong".
- Tuần sau: A viết tiếp mỗi ngày; D viết báo cáo thứ Hai – thứ Ba, nộp thứ Tư; B gộp nhóm thứ Năm; A sửa và nộp thứ Sáu; B nộp Chủ nhật.
Để ý lịch vẫn có nửa ngày Chủ nhật nghỉ. Hai tuần không nghỉ chút nào thường khiến tuần thứ hai làm chậm hẳn đi.
Khi thật sự không kịp: xin gia hạn đúng cách
Có lúc dù xếp tốt vẫn không đủ giờ, vì ốm, vì việc gia đình, vì nhiều bài bị giao dồn ngoài dự tính. Xin gia hạn là việc bình thường nếu làm sớm và rõ ràng. Một số điều nên nhớ:
- Xin trước hạn, càng sớm càng tốt, không phải sau khi đã trễ.
- Nói ngắn lý do, kèm phần đã làm được và ngày cụ thể bạn sẽ nộp.
- Đọc quy định của học phần trước: có môn không nhận gia hạn, có môn trừ điểm theo ngày trễ.
Mẫu thư: "Em chào thầy/cô, em là [họ tên], lớp [mã lớp], môn [tên môn]. Tuần này em bị ốm hai ngày nên bài tiểu luận hiện mới xong phần dàn ý và phần 1 (khoảng 40%). Em xin phép được nộp chậm tới [ngày] được không ạ? Em gửi kèm bản đang làm để thầy/cô xem tiến độ. Em cảm ơn thầy/cô."
Nếu không được gia hạn, hãy chọn nộp một bài chưa hoàn hảo đúng hạn thay vì không nộp. Một bài tốt 70% đúng hạn thường có lợi hơn một bài tốt 90% nộp trễ hoặc không nộp.
Góc nhìn hôm nay
Lấy mọi bài đang có hạn trong ba tuần tới, kẻ bảng năm cột, điền đủ. Cộng cột giờ ước và so với số giờ trống thật bạn có. Sau đó làm ngay những việc khởi động cho các bài phụ thuộc người khác: một tin nhắn cho nhóm, một cuộc gọi hẹn, một lượt mượn sách. Khi tổng giờ cần vượt quá giờ có, đó là lúc nghĩ tới việc xin gia hạn sớm hoặc giảm bớt việc khác, không phải thức trắng.
Câu hỏi thường gặp
Nhiều bài tập cùng hạn thì làm bài nào trước?
Khởi động trước những bài cần người khác (nhóm, phỏng vấn, mượn tài liệu), làm gọn các bài nhỏ hạn gần, và mỗi ngày vẫn dành một khối cho bài lớn nhất. Bảng ghi hạn, phần trăm điểm, giờ ước và phụ thuộc giúp thấy thứ tự rõ ràng.
Có nên làm nhiều bài cùng lúc không?
Có thể làm nhiều bài trong cùng một ngày, nhưng mỗi khối thời gian chỉ nên dành cho một bài. Chuyển qua lại liên tục trong cùng một giờ làm mất thêm thời gian khởi động lại và khó tiến được bài nào.
Làm sao ước được thời gian làm một bài tập?
Chia bài thành các phần (đọc tài liệu, dàn ý, viết, sửa), ước từng phần rồi cộng lại, sau đó cộng thêm khoảng một nửa. Ghi lại thời gian thật sau mỗi bài giúp lần ước sau sát hơn.
Xin giảng viên gia hạn nộp bài thế nào?
Xin trước hạn, viết ngắn lý do, kèm phần đã làm được và ngày cụ thể sẽ nộp. Nên đọc quy định học phần trước vì có môn không nhận gia hạn hoặc trừ điểm theo ngày trễ.
Không kịp làm xong thì có nên nộp không?
Thường nên nộp bản chưa hoàn hảo đúng hạn thay vì không nộp, trừ khi đã được đồng ý gia hạn. Một bài làm được phần lớn và đúng hạn vẫn có điểm, bỏ nộp thì mất trọn.
