Bullet journal (thường gọi tắt là BuJo) là cách ghi việc trong một cuốn sổ trơn bằng vài ký hiệu ngắn: chấm cho việc cần làm, vòng tròn cho sự kiện, gạch ngang cho ghi chú, rồi đổi chấm thành dấu X khi xong hoặc mũi tên khi chuyển sang ngày khác. Phương pháp do Ryder Carroll, một nhà thiết kế sản phẩm số sống ở New York, chia sẻ công khai từ khoảng năm 2013 và viết thành sách The Bullet Journal Method năm 2018. Phần lõi chỉ cần một cuốn sổ và một cây bút; trang trí màu mè là tuỳ chọn, không phải phương pháp.
Bullet journal không phải là sổ trang trí
Tìm "bullet journal" trên mạng, bạn sẽ thấy hàng nghìn trang sổ vẽ tay công phu, chữ thư pháp, hình dán, bảng màu theo tháng. Nhiều người nhìn vào đó rồi nghĩ "mình không có hoa tay" và bỏ ý định. Đó là hiểu lầm. Hệ gốc của Carroll rất trơn: chữ viết thường, ký hiệu một nét, không cần thước kẻ.
Trang trí là một sở thích đẹp mọc lên quanh phương pháp. Nếu nó làm bạn vui thì cứ làm; nếu nó biến việc ghi danh sách thành áp lực "phải đẹp", hãy bỏ qua. Bài này chỉ bàn phần lõi dùng để ghi việc.
Ghi nhanh bằng ký hiệu: phần quan trọng nhất
Carroll gọi cách viết này là rapid logging, ghi nhanh. Mỗi dòng là một câu ngắn, đứng trước là một ký hiệu cho biết loại dòng.
| Ký hiệu | Nghĩa | Ví dụ dòng |
|---|---|---|
| • | Việc cần làm | • Gửi hợp đồng thuê nhà cho chủ nhà |
| × | Việc đã xong (viết đè lên dấu chấm) | × Đóng tiền học tháng 11 |
| > | Việc chuyển sang ngày hoặc tháng sau | > Sửa phanh xe đạp |
| < | Việc chuyển vào lịch xa (nhật ký tương lai) | < Gia hạn hộ chiếu (tháng 3) |
| ○ | Sự kiện, cuộc hẹn | ○ 15h họp phụ huynh lớp 7A |
| – | Ghi chú, điều cần nhớ | – Cô chủ nhiệm đổi số điện thoại |
| Gạch ngang cả dòng | Việc không cần làm nữa | Đặt bánh sinh nhật — gạch cả dòng vì bạn khác đã đặt |
Ngoài ra Carroll gợi ý vài dấu phụ đặt trước ký hiệu: dấu sao (*) cho việc ưu tiên, dấu chấm than (!) cho một ý tưởng đáng giữ. Bạn có thể thêm ký hiệu của riêng mình, nhưng càng ít càng dễ nhớ. Năm, sáu ký hiệu là đủ dùng hằng ngày.
Điểm hay của cách này: nhìn lướt qua một trang là biết ngay còn bao nhiêu chấm chưa thành X, có những hẹn gì, đâu là ghi chú.
Bốn phần cơ bản của cuốn sổ
Mục lục (Index)
Hai trang đầu sổ để trống làm mục lục. Mỗi khi mở một phần mới, đánh số trang và ghi vào đây, ví dụ "Tháng 11: 12–13", "Danh sách sách muốn đọc: 20". Nhờ mục lục, cuốn sổ dùng cả năm vẫn tra được.
Nhật ký tương lai (Future Log)
Vài trang chia thành các ô theo tháng cho nửa năm hoặc cả năm tới. Ghi vào đây những việc và sự kiện còn xa: đám cưới bạn tháng 2, hạn nộp thuế, đăng kiểm xe, sinh nhật người thân.
Nhật ký tháng (Monthly Log)
Đầu mỗi tháng làm hai trang: trang trái là lịch, dọc lề ghi các ngày trong tháng kèm sự kiện; trang phải là danh sách việc của tháng. Đây là nơi bạn chuyển việc từ nhật ký tương lai về khi tháng đến.
Nhật ký ngày (Daily Log)
Mỗi ngày ghi ngày tháng làm tiêu đề, rồi ghi nhanh trong ngày: việc, hẹn, ghi chú. Không cần chia trang trước; hôm nào ít việc thì chỉ chiếm nửa trang, hôm nhiều việc thì hai trang.
Ngoài bốn phần này, có thể mở thêm "bộ sưu tập" (collections) cho những danh sách riêng: kế hoạch chuyển nhà, danh sách quà Tết, ghi chép ôn thi môn Sử. Ghi số trang vào mục lục là tìm lại được.
Chuyển việc (migration): bước giúp danh sách tự gọn
Cuối mỗi tháng (hoặc cuối mỗi ngày, tuỳ người), lật lại các trang cũ, nhìn những dấu chấm chưa thành X. Với từng việc, chọn một:
- Còn cần, làm tháng sau: chép sang danh sách tháng mới, đổi dấu chấm cũ thành >.
- Còn cần nhưng còn xa: chép vào nhật ký tương lai, đánh dấu <.
- Không còn cần: gạch ngang cả dòng.
Carroll nhấn mạnh việc chép tay là có chủ đích. Chép một việc là phải bỏ công, nên ta tự hỏi: việc này có đáng không? Những việc chẳng đáng chép lại thường cũng chẳng đáng làm. Sau vài tháng, bạn sẽ thấy danh sách nhẹ hẳn mà không cần ai bảo phải cắt.
Làm thử trong một tuần: hướng dẫn từng bước
- Chuẩn bị: một cuốn sổ bất kỳ (giấy chấm thì dễ viết thẳng hàng, nhưng giấy kẻ dòng cũng được) và một cây bút bạn thích viết.
- Ngày đầu, 15 phút: đánh số vài trang đầu, để hai trang làm mục lục. Làm hai trang nhật ký tháng cho tháng này.
- Mỗi sáng, 5 phút: ghi ngày, liệt kê việc hôm nay bằng dấu chấm, hẹn bằng vòng tròn.
- Trong ngày: có việc mới thì ghi ngay một dòng có ký hiệu. Nghe được điều gì cần nhớ thì ghi dòng gạch ngang.
- Mỗi tối, 3 phút: đổi chấm thành X cho việc đã xong. Việc chưa xong thì quyết định: mai làm (>) hay bỏ.
- Cuối tuần, 10 phút: lật lại bảy ngày, xem có việc nào bị chuyển nhiều lần không, và có cần ký hiệu nào thêm không.
Một trang nhật ký ngày mẫu
Thứ Năm 14/11
○ 9h họp giao ban phòng
* • Hoàn thiện bảng so sánh ba nhà cung cấp
× Gửi lại hoá đơn cho chị Mai bên kế toán
• Gọi điện hỏi lịch khám mắt cho con
> Đọc tài liệu quy trình mới (chuyển sang thứ Sáu)
– Anh trưởng phòng muốn báo cáo dạng một trang
○ 17h30 đón con ở cổng trường
× Mua thuốc nhỏ mắt
Tám dòng. Đọc vào là biết ngày hôm đó có gì, xong gì, còn gì. Không có ô vuông kẻ thước, không có hình vẽ, vẫn là một bullet journal đúng nghĩa.
Những biến thể và chỗ hay vướng
- Theo dõi thói quen (habit tracker): một bảng nhỏ ở trang tháng, mỗi ô một ngày, tô khi làm được. Hữu ích nếu giữ ít dòng; mười lăm thói quen một bảng thì dễ thành áp lực.
- Nhật ký cảm xúc, ghi chép đời sống: nhiều người viết thêm, đó là chuyện của sở thích viết nhật ký, wiki hứng thú có bàn.
- Bỏ dở giữa chừng: rất phổ biến. Đừng xé trang trống hay mua sổ mới cho "sạch". Chỉ cần ghi ngày hôm nay và viết tiếp. Một cuốn sổ có khoảng trống ba tuần vẫn là cuốn sổ dùng được.
- Kết hợp với điện thoại: giữ lịch điện thoại cho hẹn có giờ cần nhắc, và sổ cho danh sách việc. Mỗi sáng nhìn lịch điện thoại rồi chép các hẹn trong ngày vào sổ.
Câu hỏi thường gặp
Bullet journal là gì?
Bullet journal là phương pháp ghi việc, sự kiện và ghi chú trong một cuốn sổ bằng các ký hiệu ngắn, do Ryder Carroll phát triển và chia sẻ công khai từ khoảng năm 2013. Cuốn The Bullet Journal Method của ông ra năm 2018.
Các ký hiệu cơ bản trong bullet journal là gì?
Dấu chấm cho việc cần làm, dấu X khi việc xong, mũi tên sang phải khi chuyển việc sang ngày hoặc tháng sau, mũi tên sang trái khi chuyển vào lịch xa, vòng tròn cho sự kiện và gạch ngang cho ghi chú. Có thể thêm dấu sao cho việc ưu tiên.
Làm bullet journal có cần vẽ đẹp không?
Không cần. Hệ gốc chỉ dùng chữ viết thường và ký hiệu một nét. Trang trí màu sắc là sở thích phát triển quanh phương pháp, không phải phần bắt buộc.
Migration trong bullet journal là gì?
Migration là bước chuyển việc: cuối ngày hoặc cuối tháng, xem lại các việc chưa xong và chép sang trang mới, đưa vào lịch xa hoặc gạch bỏ. Việc chép tay buộc ta cân nhắc lại từng việc, nhờ đó danh sách gọn dần.
Nên dùng loại sổ nào cho bullet journal?
Sổ nào cũng được. Giấy chấm giúp viết và kẻ bảng thẳng hàng hơn, nhưng sổ kẻ dòng thông thường vẫn dùng tốt. Khổ A5 là cỡ nhiều người chọn.
