Thời gian biểu cho học sinh cấp 2, cấp 3 có học thêm nên làm theo tuần chứ không theo ngày: chép trước các giờ cố định (giờ học chính khoá, lớp học thêm, đi lại, bữa ăn, giờ ngủ), xem còn lại bao nhiêu khoảng trống, rồi mới đặt việc tự học vào. Khoảng trống thật thường ít hơn bạn nghĩ, nên mỗi buổi tối chỉ nên có một hai việc chính, và giờ ngủ là thứ được giữ trước tiên.
Bài này viết cho học sinh tự làm, cha mẹ có thể đọc cùng. Không có thời gian biểu chuẩn cho mọi người: có bạn học hai buổi ở trường, có bạn học một buổi rồi học thêm ba lớp mỗi tuần, có bạn đi xe buýt bốn mươi phút mỗi chiều. Thay vì chép một mẫu có sẵn, bạn sẽ tự dựng bảng của mình theo năm bước.
Bước 1: Chép mọi giờ cố định của tuần
Lấy một tờ giấy A4, kẻ bảy cột cho bảy ngày, các hàng là khung giờ từ 6 giờ sáng tới 23 giờ (mỗi hàng 30 phút hoặc 1 tiếng). Tô màu những gì không đổi được:
- Giờ học chính khoá ở trường, kể cả tiết chiều nếu trường học hai buổi.
- Các lớp học thêm, lớp năng khiếu, tiếng Anh ở trung tâm.
- Thời gian đi lại: từ nhà tới trường, từ trường tới lớp học thêm. Đừng quên phần này; với nhiều bạn ở thành phố, mỗi ngày có thể mất hơn một tiếng ngồi xe.
- Bữa ăn, tắm rửa.
- Giờ ngủ: tính ngược từ giờ phải dậy.
Về giờ ngủ: Hội Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM) khuyến nghị thiếu niên 13 tới 18 tuổi ngủ khoảng 8 tới 10 tiếng mỗi đêm, trẻ 6 tới 12 tuổi khoảng 9 tới 12 tiếng. Nếu phải dậy lúc 5 giờ 45 để kịp vào lớp 7 giờ, giờ đi ngủ hợp lý là khoảng 22 giờ. Con số này nghe khó với nhiều bạn cấp 3, nhưng hãy cứ ghi vào bảng; nó cho thấy thời gian thật còn lại.
Bước 2: Đếm khoảng trống
Phần chưa tô màu là thời gian bạn thật sự có cho tự học, nghỉ ngơi, thể thao, việc nhà và bạn bè. Cộng lại theo từng ngày. Dưới đây là ví dụ của Ngân, lớp 11 ở một trường THPT công lập, học buổi sáng, học thêm Toán thứ Hai – thứ Tư, Anh thứ Ba – thứ Năm, Hoá chiều thứ Bảy:
| Ngày | Giờ cố định buổi chiều – tối | Khoảng trống |
|---|---|---|
| Thứ Hai | Toán 17:30–19:30 | 14:00–17:00 (3 tiếng), 20:30–22:00 (1,5 tiếng) |
| Thứ Ba | Anh 18:00–19:30 | 14:00–17:30, 20:30–22:00 |
| Thứ Tư | Toán 17:30–19:30 | 14:00–17:00, 20:30–22:00 |
| Thứ Năm | Anh 18:00–19:30 | 14:00–17:30, 20:30–22:00 |
| Thứ Sáu | Không | 14:00–22:00 |
| Thứ Bảy | Hoá 14:00–16:00 | Sáng, 17:00–22:00 |
| Chủ nhật | Không | Cả ngày |
Nhìn bảng, Ngân thấy khoảng trống buổi tối các ngày học thêm chỉ còn 1,5 tiếng, sau khi đã ăn tối và tắm. Đó là lý do bạn hay "ngồi vào bàn mà không làm được bao nhiêu": thời gian ít hơn cảm giác.
Bước 3: Gán việc theo loại khoảng trống
Không phải khoảng trống nào cũng như nhau. Có ba loại:
- Khoảng dài, đầu óc còn tỉnh (ví dụ đầu giờ chiều sau khi nghỉ trưa): dùng cho bài khó, bài cần suy nghĩ lâu, bài kiểm tra sắp tới.
- Khoảng ngắn buổi tối sau học thêm: dùng cho bài tập về nhà ngắn, xem lại vở, chuẩn bị cặp cho ngày mai. Đừng đặt bài khó nhất vào đây.
- Khoảng vụn (ngồi xe buýt, chờ lớp học thêm mười lăm phút): ôn từ vựng, đọc lại công thức, nghe bài nghe tiếng Anh. Đây là phần cộng thêm, không phải phần chính.
Với ví dụ của Ngân: chiều thứ Hai, thứ Tư (3 tiếng) dành một khối 90 phút cho bài tập Toán ở lớp học thêm và một khối 60 phút cho môn có kiểm tra gần nhất. Tối các ngày đó chỉ làm bài về nhà ngắn và soạn cặp.
Bước 4: Chừa chỗ cho nghỉ, thể thao và bạn bè
Một thời gian biểu chỉ có học sẽ không giữ được quá hai tuần. Trong bảng của bạn, hãy tô sẵn:
- Ít nhất ba buổi vận động mỗi tuần, mỗi buổi 30–60 phút: đá bóng, cầu lông, bơi, đạp xe, đi bộ.
- Một buổi tối trong tuần không học gì, thường là tối thứ Sáu hoặc thứ Bảy.
- Mười, mười lăm phút nghỉ giữa các khối học.
Chuyện cân bằng học, ngủ, thể thao và bạn bè có bài riêng trong danh mục này. Ở bước này, chỉ cần đảm bảo các khoảng ấy có mặt trên bảng; thứ không có trên bảng thường bị học lấn mất.
Bước 5: Thử một tuần rồi sửa
Thời gian biểu đầu tiên luôn sai ở đâu đó. Dán bảng lên tường cạnh bàn học, và mỗi tối dùng hai phút đánh dấu: khối nào làm đúng, khối nào bị bỏ, vì sao. Sau một tuần, sửa theo ba câu hỏi:
- Khối nào bị bỏ nhiều nhất? Có phải nó đặt vào lúc bạn quá mệt không?
- Bạn có đi ngủ đúng giờ đã ghi không? Nếu không, việc gì đẩy giờ ngủ ra sau?
- Có môn nào bị bỏ quên cả tuần không?
Thường sau hai ba lần sửa, bảng sẽ ổn định. Mỗi khi đổi lịch học thêm hoặc sắp đến kỳ kiểm tra, dựng lại theo năm bước.
Lỗi hay gặp
- Quên thời gian đi lại và ăn uống: bảng trông có bốn tiếng trống nhưng thật ra chỉ còn hai.
- Ghi chung chung "học bài": nên ghi cụ thể "làm bài 3, 4 trang 45 sách Toán" để ngồi vào bàn là làm được ngay.
- Đặt môn khó nhất vào cuối buổi tối: lúc đó đầu óc đã mệt sau cả ngày và giờ học thêm.
- Lấy giờ ngủ ra làm khoảng trống dự phòng: thức tới 1 giờ sáng mấy ngày liền làm sáng hôm sau học trên lớp kém đi, và cái vòng ấy tự lặp lại.
Thời gian biểu cũng không có câu trả lời đúng cho việc nên học thêm bao nhiêu lớp. Đó là chuyện của mỗi gia đình, tuỳ mục tiêu và sức của từng bạn. Bảng của bạn chỉ giúp nhìn rõ: với số lớp hiện tại, bạn còn bao nhiêu giờ, và có đủ chỗ cho ngủ, nghỉ hay không.
Góc nhìn hôm nay
Tối nay, lấy một tờ A4 và làm bước 1: tô mọi giờ cố định của tuần, kể cả đi lại và giờ ngủ. Chỉ bước đó thôi đã cho bạn thấy rõ tuần của mình. Ngày mai làm tiếp bước 2 và 3. Nếu bạn đang chuẩn bị cho Kỳ thi tốt nghiệp THPT, bài về lịch ôn thi chia theo tuần trong danh mục này sẽ dùng chính bảng này làm nền.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh cấp 3 nên ngủ mấy tiếng?
Hội Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ khuyến nghị thiếu niên 13 tới 18 tuổi ngủ khoảng 8 tới 10 tiếng mỗi đêm. Khi lập thời gian biểu, hãy tính giờ đi ngủ ngược từ giờ phải dậy và giữ nó trước tiên.
Có học thêm buổi tối thì tự học lúc nào?
Dùng khoảng trống dài và tỉnh táo, thường là đầu giờ chiều hoặc ngày không có lớp, cho bài khó. Buổi tối sau học thêm chỉ nên làm bài ngắn, xem lại vở và soạn cặp.
Thời gian biểu nên làm theo ngày hay theo tuần?
Theo tuần, vì lịch học thêm của học sinh thường khác nhau giữa các ngày. Bảng tuần cho thấy ngày nào nhiều khoảng trống, ngày nào chật, để xếp việc cho hợp.
Thời gian biểu không theo được thì làm sao?
Ghi lại mỗi tối khối nào bị bỏ và vì sao, rồi sửa sau một tuần. Thường là do đặt việc khó vào lúc quá mệt, quên thời gian đi lại, hoặc ghi việc quá chung chung.
Học sinh có cần thời gian chơi thể thao trong thời gian biểu không?
Có. Nên tô sẵn ít nhất ba buổi vận động mỗi tuần và một buổi tối không học. Thời gian biểu chỉ có học rất khó giữ lâu và dễ làm bạn kiệt sức.
