Để điện thoại xa bàn làm việc là cách đơn giản để bớt số lần tay tự với lấy máy, và nhiều người thấy dễ tập trung hơn. Về khoa học, một nghiên cứu năm 2017 của Adrian Ward và cộng sự từng kết luận chỉ cần điện thoại nằm gần là khả năng tư duy giảm, nhưng một số nghiên cứu lặp lại sau đó không ra kết quả tương tự. Nói gọn: lý do chắc chắn để cất máy là bớt bị ngắt quãng, còn chuyện "sự hiện diện của máy làm mình kém thông minh" thì chưa chắc.
Nghiên cứu "Brain Drain" năm 2017 nói gì
Năm 2017, Adrian Ward (Đại học Texas tại Austin) cùng các cộng sự công bố nghiên cứu có tên "Brain Drain" trên Journal of the Association for Consumer Research. Người tham gia làm các bài kiểm tra trí nhớ làm việc và tư duy, trong khi điện thoại của họ được đặt ở một trong ba chỗ: trên bàn (úp mặt), trong túi hoặc túi xách, hoặc ở phòng khác. Máy đều để im lặng.
Kết quả họ báo cáo: nhóm để máy ở phòng khác làm bài tốt hơn nhóm để máy trên bàn, nhóm để trong túi ở giữa. Các tác giả giải thích rằng chỉ việc biết điện thoại đang ở gần đã "chiếm" một phần năng lực chú ý, vì mình phải tự kìm không nghĩ tới nó.
Nghiên cứu này được báo chí trích rất rộng, thường với tiêu đề kiểu "để điện thoại trên bàn làm bạn kém thông minh".
Những nghiên cứu lặp lại sau đó
Trong khoa học, một kết quả đáng tin hơn khi các nhóm khác làm lại và ra kết quả giống. Với "Brain Drain", một số nhóm nghiên cứu ở các nước khác đã làm lại thí nghiệm theo cách tương tự và không tìm thấy sự khác biệt rõ giữa các nhóm để máy ở gần hay ở xa. Có nghiên cứu tìm thấy hiệu ứng nhỏ hơn nhiều, có nghiên cứu không tìm thấy gì.
Vì vậy, cách nói chính xác hiện nay là: bằng chứng cho việc "chỉ cần điện thoại nằm gần là đủ làm giảm khả năng tư duy" còn chưa chắc chắn. Không nên nói chắc như đinh đóng cột theo hướng nào.
Vậy có nên để điện thoại xa bàn không?
Vẫn nên, vì những lý do không cần tới nghiên cứu 2017:
| Lý do | Mức chắc chắn | Giải thích |
|---|---|---|
| Bớt bị ngắt quãng bởi tiếng báo, màn hình sáng | Cao | Không nghe, không thấy thì không bị kéo đi |
| Bớt cầm máy theo thói quen | Cao (theo kinh nghiệm của nhiều người) | Phải đứng dậy mới lấy được, nên có một giây để tự hỏi "có cần không" |
| Chi phí chuyển việc | Cao (nhiều nghiên cứu phòng thí nghiệm) | Mỗi lần chuyển sang xem tin rồi quay lại đều tốn thời gian và chú ý |
| Máy ở gần tự làm giảm khả năng tư duy | Chưa chắc | Kết quả năm 2017 không được lặp lại đều |
Nói cách khác, kể cả khi bỏ qua nghiên cứu gây tranh cãi, việc để máy xa vẫn có lợi rõ ràng: ít tiếng báo hơn, ít lần với tay hơn, ít lần chuyển việc hơn.
"Xa" là bao xa: ba mức thử
Mức 1: úp mặt, xa tay
Máy vẫn trên bàn nhưng ở góc xa, úp mặt, bật chế độ không làm phiền. Dễ làm nhất, hợp với người cần nghe cuộc gọi.
Mức 2: trong túi, ngăn kéo
Không nhìn thấy máy. Muốn lấy phải mở túi hoặc kéo ngăn. Hợp cho các khối làm việc 45–90 phút ở văn phòng.
Mức 3: phòng khác
Máy sạc ở phòng khách khi mình làm việc ở phòng ngủ, hoặc để trong tủ đồ ở thư viện. Hợp với việc cần tập trung sâu như viết, ôn thi, làm đồ án.
Thử từng mức trong vài ngày. Nhiều người thấy mức 2 là đủ; mức 3 dành cho những buổi đặc biệt cần.
Khi công việc cần điện thoại
Không phải ai cũng có thể cất máy: người cần xác thực đăng nhập bằng điện thoại, người làm việc qua ứng dụng nhắn tin, người phải nghe máy của khách. Vài cách dung hoà:
- Dùng máy tính cho nhắn tin công việc (nếu có phiên bản máy tính), để điện thoại ở xa. Trên máy tính dễ tắt tiếng và mở theo giờ hơn.
- Để màn hình chính chỉ có ứng dụng công việc, chuyển ứng dụng mạng xã hội, video sang trang sau hoặc vào thư mục.
- Đặt màn hình đen trắng (nhiều máy có chế độ thang xám trong phần trợ năng) trong giờ làm, cho bớt hấp dẫn.
- Hẹn giờ cầm máy: chỉ cầm máy mỗi 30 phút để xem tin công việc, xong lại úp xuống.
Với học sinh, sinh viên ôn bài ở nhà
Học sinh cấp 2–3 và sinh viên thường cần điện thoại để tra từ, xem bài giảng, nhận tin nhóm học. Một cách làm gọn:
- Trước khi ôn, mở sẵn tài liệu cần dùng trên máy tính hoặc in ra.
- Báo trong nhóm học: "Mình ôn tới 21h, có gì gấp thì gọi."
- Để điện thoại sạc ở phòng khác hoặc đưa bố mẹ giữ giúp trong khối ôn (nếu bạn tự muốn, không phải bị bắt).
- Hết khối, lấy máy, xem tin 10 phút, rồi vào khối tiếp.
Với cha mẹ: cách này hiệu quả nhất khi con tự chọn. Giật máy của con trong giờ học dễ thành căng thẳng, và con có thể sẽ tìm cách khác để xem.
Nhìn nghiên cứu cho đúng: bài học chung
Chuyện "Brain Drain" cũng là bài học về cách đọc tin khoa học về năng suất. Khi đọc một tiêu đề kiểu "nghiên cứu chứng minh…", có thể hỏi:
- Đây là một nghiên cứu hay nhiều nghiên cứu cùng kết luận?
- Đã có ai làm lại chưa, kết quả có giống không?
- Hiệu ứng lớn tới đâu? "Có khác biệt" khác với "khác biệt lớn".
Không cần chờ khoa học chắc chắn mới thay đổi thói quen. Nhưng nên chọn thói quen vì lý do mình thấy được (ít bị ngắt hơn, làm xong việc nhanh hơn), không vì một con số giật gân.
Góc nhìn hôm nay: thử ba mức trong ba ngày
Ngày 1: làm việc với máy úp mặt ở góc bàn. Ngày 2: máy trong túi hoặc ngăn kéo. Ngày 3: máy ở phòng khác trong một khối 60 phút. Mỗi ngày, cuối khối làm việc, ghi hai dòng: làm được bao nhiêu phần việc, và mình đã định cầm máy mấy lần. So ba ngày, chọn mức mình thấy hợp. Đó là bằng chứng của riêng mình, đáng tin cho mình hơn mọi tiêu đề báo.
Câu hỏi thường gặp
Để điện thoại gần có làm giảm khả năng tập trung không?
Chắc chắn là điện thoại gần dễ làm mình bị ngắt quãng và cầm máy theo thói quen. Còn kết luận "chỉ cần máy nằm gần là khả năng tư duy giảm" từ nghiên cứu năm 2017 của Ward và cộng sự thì chưa chắc, vì một số nghiên cứu lặp lại không ra kết quả tương tự.
Nghiên cứu Brain Drain là gì?
Đó là nghiên cứu năm 2017 của Adrian Ward và cộng sự, so sánh kết quả bài kiểm tra trí nhớ và tư duy khi điện thoại đặt trên bàn, trong túi hoặc ở phòng khác. Nhóm để máy ở phòng khác làm tốt nhất. Tuy nhiên kết quả này không được các nghiên cứu lặp lại xác nhận đều.
Nên để điện thoại ở đâu khi làm việc?
Ít nhất là úp mặt và xa tầm tay, tốt hơn là trong túi hoặc ngăn kéo, và với việc cần tập trung sâu thì để ở phòng khác. Thử từng mức vài ngày để biết mức nào hợp với mình.
Công việc cần điện thoại thì làm sao để bớt xao nhãng?
Chuyển nhắn tin công việc sang máy tính nếu được, để màn hình chính chỉ có ứng dụng công việc, bật chế độ màu đen trắng và chỉ cầm máy theo giờ hẹn. Như vậy vẫn dùng được điện thoại mà ít bị kéo sang việc khác.
Có nên bắt con để điện thoại ở phòng khác khi học không?
Hiệu quả nhất là khi con tự chọn. Cha mẹ có thể gợi ý con thử để máy ở phòng khác trong từng khối ôn bài, xem tin trong giờ nghỉ. Giật máy dễ gây căng thẳng và không giữ được lâu.
